Kuzey Işıkları nedir?

Bir zamanlar gizemini koruyan, korkuyla yaklaşılan o doğaüstü olay — bugün nedenini çözmekle kalmıyor, âdeta hava durumu gibi ne zaman, nerede ve hangi büyüklükte gerçekleşeceğini tahmin bile edebiliyoruz.

Tarih boyunca kuzey ve güney kutuplarına yakın bölgelerde yaşayan insanlar, dünyanın geri kalan nüfusundan farklı olarak soğuk kış gecelerinde gökyüzünde genelde yeşil renkte, bazen pembe ve kırmızı renklerde bir tül perdesinin dans ettiğine tanıklık etti. Uzay bilimine uzak kimseler için gördükleri bu doğaüstü olay yüzyıllar boyunca gizemini korudu. Mevcut teknoloji ve bilgi birikimi sayesinde bir zamanlar insanların korkuyla yaklaştığı bu olayı artık büyük ilgiyle takip edebiliyor ve neyden kaynaklandığını anlayabiliyoruz.

Kuzey Işıkları, bilimsel adıyla Kuzey Kutbu için Aurora Borealis, Güney Kutbu için Aurora Australis, bulunduğunuz yarım küreye bağlı olarak genellikle sonbahar sonundan ilkbahar başlangıcına kadar gözlemlenebilir. Çoğunlukla “Kuzey Işıkları” denmesinin sebebi, kuzey yarımkürede ışıkları görebileceğiniz karasal alanın daha fazla olması ve yaşam alanları içerisinde yer almasıdır. Bu yüzden Kuzey Işıkları daha popüler ve yaygın bir ifade olmuştur.

Gökyüzünün renkli katmanları.

Dünyamıza eğer çok yüksekten bakabilme imkânınız olsaydı, gökyüzünün farklı yüksekliklerde farklı renklerde katmanlardan oluştuğunu gözlemleyebilirdiniz. Yerden 80–105 km yükseklikte sodyumdan oluşan katman yer alır; bu katman gündüzleri kimyasal olarak uyarılmış bir hâldedir, gece vaktinde ise Güneş ışığından uzaklaşan atomların soğumasıyla daha sabit hâle geçer ve genelde sarı renkte bir parlaklığa bürünür. Daha yükseklere çıkıldığında oksijen, nitrojen ve hidrojen atomları birbirleriyle bağ kurarak farklı optik efektler oluşturur.

Örneğin hidroksil (OH) molekülleri sodyum katmanı ile birleştiğinde daha düşük irtifada kırmızı renkte bir parıltı ortaya çıkar. Bu katmanların yukarısında parlak yeşil gökaydınlığı yer alır; bunun sebebi nitrik oksit (NO) ve monoatomik oksijen (O) molekülleridir. Yeşil katmanın üzerinde nadir olarak mavi katman oluşur — iki oksijen atomunun bir araya gelerek moleküler oksijeni (O₂) oluşturmasıyla. En yüksek irtifada ise yörünge boyunca alçalan elektronlar, hareket hâlindeki oksijen atomları ve hidroksil radikalleri (OH⁻) ile etkileşime girerek kırmızı gökaydınlığını oluşturur.

Güneş'in payı.

Tüm bu rutin olaylar, Güneş'ten gelen ışınların Dünya ile bir gün boyunca yaptığı etkileşim sonucu ortaya çıkar. Gündüz bu ışınlar yukarıdaki atom, molekül ve iyonlara isabet eder; gece ise elektronlar daha düşük enerjili hâle dönüşerek mevcut aydınlığı yayar.

Güneş sadece ısı ve ışık değil, beraberinde birtakım parçacıkları da yayar. Güneş'in korona tabakasından uzaya bu parçacıklar Güneş rüzgârı vasıtasıyla sürekli olarak yayılır. Ancak bazen Güneş'te meydana gelen büyük-küçük patlamalar sebebiyle bu rüzgârın hızı ve taşıdığı parçacık miktarında yoğun bir artış olur — ve işte bu artış, dünyada görsel bir şovun zeminini hazırlar.